سيد جعفر سجادى

1405

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )

منقسم شود ، پدر را پنج و مادر را پنج ، و دختر را پانزده ، پنج بماند : يكى مادر را بود ، و يكى پدر را ، سه دختر را . ( معتقد الاماميه ص 6 - 4 ، 424 ) و در كليات حقوقى آمده است : فرائض جمع فريضه است بمعنى تعيين مقدار و بريدن . و به اين معنى است نصيبا مفروضا يعنى سهمى كه مقدار آن تعيين گرديده . و فرض الثوب يعنى پيراهن را بريد . و نبايد آن را بمعنى ايجاب و الزام قرار داده و از لحاظ اينكه ارث بخششى است از طرف شارع حمل بر عطيه و بخشش گردد . بلكه بر عكس ممكن ست استعمال فرض در اين دو معنى و لو مجازا بمعنى قطع و تقدير باشد . مقصود از فريضه در باب ارث خصوص سهامى است كه در قرآن مجيد بطور تفصيل مثل نصف و ثلث و ربع تعيين گرديده . بنا بر اين فرائض اخص از مواريث است . و تعبير بعض فقهاء از عنوان مبحث بفرائض من باب تغليب و تجوز بوده يا خواسته‌اند متابعت از حديث نبوى بنمايند . و حديث من باب تيمن و تبرك عينا نقل مىشود . « قال تعلموا الفرائض و علموها الناس فانى امرؤ مقبوض و ان العلم سيقبض و تظهر الفتن حتى يختلف الاثنان فى الفريضه فلا يجدان من يفصل بينهما » فرمود مسائل ارث را ياد بگيريد و آن را بمردم بياموزيد زيرا من جان خواهم سپرد و علم هم به زودى از بين رفته و فتنه‌ها بروز خواهد كرد و حتى ميرسد وقتى كه دو نفر در امر ارث با هم اختلاف داشته باشند كسى را نيابند كه بين آنها قطع و فصل نمايد . و يا آنكه مقصود از فرائض مطلق سهام است و لو اينكه در قرآن بالخصوص تعيين نشده باشد بلكه حكم آن مأخوذ از سنت و يا آيهء اولو الارحام باشد . و بر اين تقدير فرائض با مواريث كه جمع ميراث است مساوى خواهد بود . ( كليات حقوقى ص 355 ) . فَرائِضِ يَوميَّه - ( اصطلاح فقهى ) نمازهاى يوميه را كه واجب‌اند گويند كه نماز صبح ، ظهر ، عصر ، مغرب و عشا باشد رجوع به صلوات يوميه شود . و مراد از كلمهء فرائض بطور مطلق كتاب فرائض است كه ارث است رجوع شود به ( كشاف ص 1126 ) . فَرار - ( اصطلاح عرفانى ) فرار يعنى گريختن و در اصطلاح فرار از هر چيزى كه بنده را از اطاعت حق باز دارد و فرار كردن از آنچه فانى است ، كه دنيا و بهره‌هاى مادى آن باشد كه انسان طالب ، از جهل و نادانى فرار كند و از رسوم ظاهرى فرار كند و از غير حق فرار كند . ( از شرح منازل ص 34 ) فرمودند : خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا . . . أَوِ انْفِرُوا جَمِيعاً از روى اشارت بر ذوق جوانمردان طريقت اين آيت اشارت بفرار است و فرار با مولى گريختن است و در تفرد بر خود بستن و از دو جهان رهائى جستن . و گفته‌اند ، فرار بر دو قسم است ، يكى از خلق بگريختن و ديگر قسم با حق گريختن اما از خلق بگريختن آسان كارى است ، اين